Boyut Kavramı, 4. Boyut ve Diğer Tüm Boyutlar

Boyut kavramı matematiksel bir kavramdır. Eğer matematik kullanmadan boyut kavramını anlamaya çalışırsak başarısız oluruz. Matematik olmadan boyut kavramı anlamsızlaşır. Boyut kavramını tanımlamaya çalışırsak;

Bir noktanın, önceden belirlenmiş bir uzay içerisinde nerede olduğunu bilmemiz için bize gerekli olan koordinat sayısıdır. 

Örneğin, 3. Boyutlu bir uzayda bir noktanın yerini bulabilmemiz için, o noktanın X, Y ve Z koordinatlarını biliyor olmak zorundayız. Sadece bu açıklamayla bile boyut kavramının matematiksel bir kavram olduğunu anlayabiliriz.

Boyutlar, altında olan boyutların yığılması ile oluşur ve bir altındaki boyuta hükmeder. Herhangi boyuttaki bir varlık, kendi boyutundan daha yüksek bir boyuttaki varlığı, sadece kendi boyutuna geçtiği zaman görebilir. Bu yüzden 3. Boyutun dışında olan varlıkları göremiyoruz. Onları sadece içinde yaşadığımız boyuta geçtikleri anda görebiliriz. Geçmek isterlerse…

0. Boyut

Boyut Kavramı, 0. Boyut ile başlar. Belki internette 0. boyut hakkında pek bir şey görmemişsizdir ancak 0. boyut var. Sadece bir adet noktadan oluşur. Yüksekliği, genişliği ve derinliği yoktur. Bir nesne herhangi bir boyuta sahip olsa bile, örneğin 20 cm çapı olan bir küre, 20 cm genişliği, yüksekliği, genişliği ve derinliği olan bir küpün içerisine konulursa buradaki küre için 0 Boyutlu deriz. Çünkü hiçbir yöne gidemez. Tamamen hareketsiz bir durumda olduğundan o küre için bir boyuttan bahsedilemez.

1. Boyut

Sonsuz noktanın yığılarak oluşturduğu bir doğru çizgisidir. Bazen bir ip örneği de kullanılır. Bu yüzden bazıları bu ipin kalınlığı ve derinliği hakkında da tartışmalar yapar. Ancak biz bir boyutlu uzay üzerinden konuştuğumuz için ipin yükseklik ve derinlik ölçüleri bir anlam ifade etmiyor. Çünkü kullandığımız bir boyutlu uzay bu bilgileri önemsiz kılıyor.

1 cm çapı olan bir bilyeyi, 1 cm çaplı boru içine koyduğunuzu düşünün. Bilye o boru içerisinde sadece ileri ve geri gidebilir. İşte bu bir boyutlu uzaydır.

1. Boyutta sadece X koordinatı vardır. 1. Boyutta yer bulma problemleri için sadece X koordinat bilgisine ihtiyaç duyarız. Ne kadar ileride? Ne kadar geride? soruları sorulabilir.

2. Boyut

Sonsuz doğru çizgisinin yığılarak oluşturduğu düzlem bir uzaydır. Yatay çizgilerin üst üste ya da dikey çizgilerin yan yana sonsuz sayıda çizilmesi olarak düşünebilirsiniz. İki boyutlu bir uzayda yer alan bir varlık sadece ileri geri ve sağa sola hareket edebilir. İki boyutlu uzay, bir nesnenin derinliğini geçersiz kılar bu yüzden derinlik bilgisi bir anlam ifade etmez.

1 cm çapı olan bir bilyeyi, 100 cm x 100 cm bir tahta parçasının (masanın üstü gibi) üzerine koyduğunuzu düşünün. Bilye o tahta parçası üzerinde sadece ileri geri ve sağa sola gidebilir.

2. Boyutta X ve Y koordinatları vardır. 2. Boyutta yer bulma problemleri için X ve Y koordinat bilgisine ihtiyaç duyarız. Ne kadar ileride? Ne kadar geride? Ne kadar sağda? Ne kadar solda? soruları sorulabilir.

2. Boyutu Anlamak

2. boyutun, sonsuz tane bir boyutlu uzayın yığılması ile oluştuğunu söylemiştik değil mi? Bu iki boyutlu bir düzlemi oluşturan ve üst üste gelmiş olan iki, bir boyutlu uzaya, A ve B isimlerini verelim. Bir boyutlu A uzayında iki kişi olsun. Bu kişilerden biri olan Can sadece 1. boyutu algılayabiliyorken, Ali 2. boyutu da algılayabiliyor olsun.

(Bir A4 kağıdı alın ve alt alta bir sürü çizgi çizin. En üstteki çizgi A, bir alttaki de B olsun. A4’in kendisi de A olsun.)

Can ve Ali, A uzayında ilerliyor olsunlar. Ali sürekli ileri gitmekten sıkılıp sağa dönerek B boyutuna yani başka bir çizgiye geçmiş olsun. Bu durumda Can, Ali’nin bir anda ortadan kaybolduğunu görecektir. Sadece 1. boyutu algılayabilen Can, iki boyutlu uzayda hareket edebilen Ali ‘nin bir anda ortadan kaybolduğunu görür.

Can, yatay bir çizgi şeklindeki bir boyutlu uzayında ilerlerken, Ali, Can’ın içinde olduğu bir boyutlu uzayı kapsayan iki boyutlu uzayında sağa sola hareket ederse Can, Ali’yi belirli aralıklarla sadece aynı çizgi üzerine geldiğinde görebilir. Can’ın, Ali’yi görebilmesi için Ali’nin ilerlediği yolun, Can’ın ilerlediği yol ile çakışması gerekir.

3. Boyut

Sonsuz düzlemin üst üste yığılarak oluşturduğu prizma bir uzaydır. Küp, Küre, Piramit, Silindir prizmaya örneklerdir. Üç boyutlu bir uzaya genişlik ve yüksekliğe ek olarak derinlik bilgisi de ekleniyor. Bu noktada artık düzlemsel değil hacimsel cisimleri ele alıyoruz. Rahat açıklayabilmek için bir küpü ele alalım. Üç boyutlu bir uzaydaki nesne ileri, geri, sağa, sola, yukarı ve aşağı hareket edebilir. Dikkat ettiyseniz boyutlar arttıkça hareket edilebilecek yön sayısı da artıyor. 0, 2, 4, 6 şeklinde bir artış söz konusu.

1 cm çapı olan bir bilyeyi, 100 cm X 100 cm X 100 cm’lik bir küpün içine koyduğunuzu düşünün. Bilye o küp içerisinde ileri, geri, sağa, sola, yukarı, ve aşağı hareket edebilir

3. Boyutta X, Y ve Z koordinatları vardır. 3. Boyutta yer bulma problemleri için X, Y ve Z koordinat bilgisine ihtiyaç duyarız. Ne kadar ileride? Ne kadar geride? Ne kadar sağda? Ne kadar solda? Ne kadar yukarıda? Ne kadar aşağıda? soruları sorulabilir.

3. Boyutu Anlamak

3. boyutun sonsuz tane iki boyutlu uzayın üst üste yığılması ile oluştuğunu söylemiştik değil mi? Bu üç boyutlu uzayı oluşturan ve üst üste gelmiş olan iki, iki boyutlu boyutlu uzaya, B ve C isimlerini verelim. İki boyutlu B uzayında iki kişi olsun.  Bu iki kişiden biri olan Ali, sadece 2. boyutu algılayabiliyorken, Ege de 3. boyutu algılayabiliyor olsun.

(Bir top A4 kağıdı alın. En üstteki A4 kağıdı A olsun. Bir altındaki A4 kağıdı da B olsun. A4 topunun kendisi de A olsun.)

Ege, B boyutuna yeni geçmiş olan Ali ile birlikte ileri, sağa, geri, sola giderek kare şeklinde ilerliyor olsunlar. Ege dönüp durmaktan sıkılıp aşağı inerek C boyutuna geçmiş yani başka bir A4 kağıdına geçmiş olsun. Bu durumda Ali, Ege’nin bir  anda ortadan kaybolduğunu görecektir. Sadece 2. boyutu algılayabilen Ali, üç boyutlu uzayda hareket edebilen Ege’nin bir anda ortadan kaybolduğunu görür.

Ali, yatay biz düzlem şeklindeki iki boyutlu uzayında ilerlerken, Ege, Ali’nin içinde olduğu iki boyutlu uzayı kapsayan üç boyutlu uzayında aşağı yukarı aşağı hareket ederse Ali, Ege’yi belirli aralıklarla sadece aynı düzleme yani Ali’nin olduğu uzaya geldiğinde görebilir. Ali’nin, Ege’yi görebilmesi için, Ege’nin gezindiği yönün, Ali’nin gezindiği düzlem ile çakışması gerekir.

4. Boyut

4. Boyuta geldiğimizde sadece çizgiler, düzlemler ve hacimler hakkında değil zaman hakkında da konuşmamız gerekiyor. Dört boyutlu bir uzaya genişlik, yükseklik, derinlik bilgisine ek olarak zaman bilgisi de ekleniyor. Dört boyutlu bir uzayda bir varlık ileri, geri, sağa, sola, yukarı, aşağı, zamanda ileri ve geri hareket edebilir. 4. Boyuta geçtiğimizde artık ilerleyebileceğimiz 8 farklı yön var.

4. Boyutta X, Y, Z  ve t (zaman) koordinatları vardır. 4. Boyutta yer bulma problemleri için X, Y, Z ve t koordinat bilgisine ihtiyaç duyarız.

1. Boyut, sonsuz 0. boyuttan oluşur, 2. Boyut, sonsuz 1. Boyuttan oluşur. 3. boyut sonsuz 2. boyuttan oluşur. 4. boyut sonsuz 3. boyuttan mı oluşur? Evet aynen öyle. Bir zaman çizgisi üzerindeki sonsuz 3. boyut, 4. boyutu oluşturur.

Aşağıdaki görsel, yukarıdaki benim tarafımdan hazırlanan görselin daha da görsel halidir. Anlaşılması daha kolay. 😀

Bu noktada küp ve bilye örneği dört boyutlu uzayı anlatabilmek ve idrak edebilmek için yeterli olmadığından daha iyi bir örnek olan kütüphaneyi düşünelim.

4. Boyutu Anlamak

4. boyutun, sonsuz üç boyutlu uzayın bir zaman çizgisinde yığılması ile oluştuğunu söylemiştik değil mi? Bu dört boyutlu zaman çizgisini oluşturan ve arka arkaya gelmiş iki, üç boyutlu uzaya C ve D isimlerini verelim. Üç boyutlu C uzayında iki kişi olsun. bu iki kişiden biri olan Ege, sadece 3. boyutu algılayabilirken, Alp’te 4. boyutu algılayabiliyor olsun.

Ege, Ali ile dolaşmaktan sıkıldığı için onun düzleminden çıkarak Alp’in yanına gitti. Ege ve Alp bir kütüphaneye girdiler ve ne tesadüftür ki kütüphanede aynı kitabı arıyorlar. Ege, kütüphane görevlisine kitabın yerini sordu ve görevli de kitabın yerini “12 metre ilerle, sağa dön 8 metre ilerle ve karşındaki rafın 4. sırasında” olarak tarif etti. Yani bize X, Y ve Z koordinatlarını verdi. Ege ve Alp artık kitabın yerini biliyorlar.

Ege ve Alp görevlinin tarif ettiği yoldan ilerlediler ve bahsedilen rafın önüne geldiler ama Ege sadece 3. boyutu algılayabildiği için o rafta kitap göremiyor. Ege ne yapacağını düşünürken, Alp zamanda ileriye giderek kitabın o rafta olduğu zamana geçiyor. Bu durumda Ege, Alp’in bir anda ortadan kaybolduğunu görecektir. Sadece 3. boyutu algılayabilen Ege, dört boyutlu uzayda hareket edebilen Alp’in bir anda ortadan kaybolduğunu görür.

Ege, 3 boyutlu uzayda dolaşırken, Alp, içinde olduğu üç boyutlu uzayla aynı zaman çizgisinde olan diğer üç boyutlu uzaylarda ileri geri hareket ederse, Ege, Alp’i sadece kendi zamanındaki üç boyutlu uzayındaki zamana geldiğinde görebilir. Ege’nin, Alp’i görebilmesi için, Alp’in ileri geri gittiği zamanın, Ege’nin gezindiği üç boyutlu uzaydaki zaman ile çakışması gerekir. Yani Ege, Alp’i sadece aynı zaman koordinatından geçtiği anda görebilir.

5. Boyut

2. boyutta bir düzlemden bahsetmiştik değil mi? 5. Boyutta ise bir zaman düzleminden bahsederiz. Tek zaman çizgisinden çıkıp üst üste yığılmış sonsuz zaman çizgisinden oluşan bir zaman düzleminden bahsedebiliriz. İki boyutlu uzayda nasıl ileri geri, sağa ve sola hareket edebiliyorsak 5. boyutta bu yönler zaman çizgileri arasındadır.

Her zaman çizgisi birbirinden farklı olabilir. 5. Boyuta aslında paralel evrenler diyebiliriz. Bir zaman çizgisinde kesilmiş ve bir masa yapılmış olan ağaç, başka bir zaman çizgisinde hiç var olmamış olabilir. Ya da bir zaman çizgisinde var olan masa başka bir zaman diliminde bir dolap olabilir. Bir zaman diliminde zengin bir kadınken iken başka bir evrende fakir bir erkek olabiliriz.

5. boyutta bir hareket ileri, geri, sağa, sola, yukarı, aşağı, zamanda ileri, zamanda geri ve bu yönlere ek olarak zaman düzlemindeki başka bir zaman çizgisine yani zamanda yukarı ve aşağı yönlerine gidebiliriz.

Zamanda ileri, geri hareket edebilmenin yanı diğer zaman çizgilerine de geçebiliriz. 4. Boyutta zaman koordinatını t ile göstermiştim. (t simgesi fizikte zaman anlamına gelir.) 5. boyutta artık bir zaman düzleminden bahsettiğimiz için düşünüldüğünde X, Y, Z, Xt ve Yt şeklinde temsil edebiliriz

İki boyutlu uzayda X ve Y koordinatları yatay ve dikey yönleri temsil ettiğinden dolayı zamansal bir düzlem düşünüldüğünde zaman düzleminde yatay ilerlemeyi temsil etmek için Xy, zaman düzleminde dikey ilerlemeyi de Yt olarak göstermekte bir sorun olmayacağını düşünüyorum.

Kısacası 5. Boyut, hayatımız boyunca yaptığımız seçimler dallanıp budaklanır. Paralel Evrenler olarak da tabir edebiliriz. Yaptığımız her bir seçim bir alternatif zaman çizgisi oluşturur. Bir seçim anında A yolunu seçtiğimizde, diğer seçenekleri seçtiğimiz farklı zaman çizgileri de ortaya çıkar.

5. Boyutu Anlamak

5. Boyut, sonsuz dört boyutlu uzayın yığılması ile oluştuğunu öğrendik. Bu zaman düzlemini oluşturan ve alt alta gelmiş olan iki, dört boyutlu uzaya D ve E isimlerini verelim. Dört boyutlu D uzayında iki kişi olsun. Bu iki kişiden biri olan Alp sadece 4. boyutu algılayabiliirken, Han’da 5. boyutu algılayabiliyor olsun.

Alp, aradığı kitabı almak için Ege’nin olduğu zamandan ayrılıp, daha ileri bir zamana geçtiğinde, Ege’nin 4. boyutta bulunduğu koordinatlarında olan Han ile karşılaştı. Alp, aradığı kitabı, Han’ın oraya koymasından hemen sonrasındaki zaman geçmişti. Han, o kitabı önceki bir zamanda oradan almıştı ve okuduktan sonra o kitabı aldığı zaman çizgisinde aynı yerine koydu. Han, aradığı bilgiyi o kitapta bulamadığı için, aradığı bilgilerin var olduğu başka bir zaman çizgisi olan E uzayına geçmeye karar verdi. Han E uzayına geçtiğinde, Alp, bir anda Han’ın ortadan kaybolduğunu görür. Her ne kadar Ege’yi onunla kitabı aradığı zaman koordinatında görebiliyor olsa Han’ı artık göremiyor.

Han, 5. boyutu algılayabildiği için zaman çizgileri arasında gezerken, yani zaman düzleminde yukarı aşağı hareket ederken, tekrar Alp ile karşılaşması çok daha zor olacaktır. Düşünürsek, Ege içinde olduğu dört boyutlu uzayda herhangi bir X,Y,Z, t koordinatında olabilir. Ancak Han içinde olduğu zaman düzleminde herhangi X,Y,Z, Xt, Yt koordinatında olabilir. Tekrar karşılaşabilmeleri pek olası görünmüyor.

6. Boyut

6. Boyut, sonsuz beş boyutlu evrenin yığılması ile oluştuğunu artık söyleme gerek yok değil mi? 3. Boyutta olduğu gibi artık bir düzlemden değil bir hacimden bahsediyoruz.

6. Boyut dediğimizde artık bir hacmi dolduran zaman düzlemlerini düşündüğümüzde bir noktadan çizilebilecek tüm ihtimalleri düşünüyoruz.

Altı boyutlu bir varlık olduğunuzu ve elinizde bir tohum olduğunu düşünün. Altı boyutlu bir varlık o tohumun yaşayabileceği tüm zaman çizelgelerini tek seferde görebilir. Tohumun çürüyüp büyümediği, büyüyüp devasa bir ağaç olduğu, büyüyüp öldüğü, kesilip bir masa olduğu, bir dolap olduğu, bir evin çatısında kullanıldığı, kalem olduğu vs. yaşayabileceği, tahmin edilebilecek ve edilemeyecek tüm zaman çizgilerini aynı anda görebilirsiniz.

Hacimsel bir zaman uzayından bahsediyoruz. Yukarıdaki koordinatları dikkate alırsak zamanda derinlik konusunu X,Y,Z, Xt, Yt, Zt olarak gösterebiliriz sanırım.

3. Boyutta bahsettiğimiz ileri, geri, sağa, sola, yukarı ve aşağı yönlerine sonsuz zaman çizgileri arasında gidebiliriz. Yani bu da zamanda ileri, geri ve olabilecek tüm zaman çizgileri arasında gezinebilme olarak tanımlayabiliriz.

Kısacası, 5. boyuttaki tüm seçimleri yönetebilen ve tüm seçimlerin sonuçlarının aynı anda görülebileceği boyuttur.

Bu noktada artık yukarıdakilere benzer örnekler veremeyeceğim. Sadece 6. boyut için hazırladığım (ki tüm görselleri ben hazırladım) görseli paylaşacağım. Şu anda bir çizgi üzerinde ilerleyebiliyoruz ancak 6. boyutta istediğimiz herhangi bir gelecekte yaşayabiliriz.

7. Boyut

7. Boyuta geçtiğimize içinde bulunduğumuz sonsuz olarak tabir edilen evrenin tüm zaman çizgilerinden bahsederiz. Sonsuz bir evrendeki sonsuz zaman çizgileri. Evrenin başlangıcından (Big Bang) evrenin sonuna kadarki aralıkta yaşanabilecek sonsuz olasılıkları görebiliriz Kısacası sonsuzluğu görebiliriz.

Kısacası, farklı bir Big Bang ile başlayan farklı bir evrendir. Genel olarak farklı fizik kurallarına sahiptir. Bu evrende Kütle Çekimi, Yer çekimi olmayabilir. Işığın kendisi bile bu evrenlerin birinde var olmayabilir.

Sanırım bu şekilde görselleştirebilirim. 😀 Kötü kalite için kusura bakmayın. Arkadaki Big Bang görselinin HD olanını bir türlü bulamadım.

8. Boyut

Boyut Kavramı bu aşamadan sonra artık içinde olduğumuz evreninde dışına çıkıyor. 8. Boyuta geçtiğimizde artık Big Bang ile oluşan ve içinde bulunduğumuz sonsuzluğun daha ötesinden yani bambaşka bir Big Bang ile oluşmuş farklı bir evrenden bahsederiz. Bu diğer evrendeki fizik kanunları bizim evrenimizdeki fizik kanunlarından tamamen farklı olabilir.

7. Boyutta bahsedilen evrendeki yapılan tercihlerin, 5. boyutun evren bazındaki halidir diyebiliriz.  Yani, 7. evrendeki var olan tüm olasılıklar arasında düzlemsel olarak seyahat edebiliriz diyebiliriz.

9. Boyut

9. Boyuta geçtiğimizde farklı Big Bang’ler ile oluşmuş alternatif tüm evrenlerden bahsederiz. Farklı Big Bang’ler ile oluşmuş alternatif tüm evrenlerin bu boyutta olduğunu varsayabiliriz.

Olası bütün seçimlerle birlikte, 8. boyutun tamamıdır. Bu da 6. boyutun evren bazında olanıdır.  Yani, içinde bulunduğumuz evrendeki olası bütün tercihlerden doğabilecek bütün gelecekleri görebiliriz.

10. Boyut

10. Boyuta geçtiğimizde, Big Bang öncesi var olan evrenimizin ve diğer alternatif tüm evrenlerin yapı taşı olan parçacıkları da kapsadığı düşünülmektedir. Burada parçacıklar olarak bahsedilen şey tahminime göre Big Bang olayında patlayarak evreni oluşturan madde tabir ediliyor.

Kuralsızlık ve yasasızlık olarak tabi edebiliriz. Burada hiçbir yasa yada kanun yoktur çünkü olası tüm evrenler parçacıklar halindedir. Yani daha evren oluşmamıştır. Kısacası var olanın yok, yok olanında var olabileceği bir ortam.

Boyut Kavramı 11. Boyut Teorisi

11.  Boyut Kavramı teorilerine göre 10. boyuttaki parçacıkların alternatifleri ile 11. Boyut oluşturulabilir. Tahminimce buradaki alternatifler, bu parçacıkların Big Bang ile oluşturabileceği olası tüm evrenleri temsil ediyor. Daha net açıklamam gerekirse, bir parçacığın yaşadığı Big Bang ile içinde yaşadığımız evren oluştu. Bir Big Bang ile oluşabilecek olası bütün alternatifleri olarak düşünüyorum.

Boyut Kavramı 12. Boyut Teorisi

12. Boyut Kavramı teorilerine göre 10. boyuttaki parçacıkların olası bütün alternatifleri ile de 12. Boyut oluşturulabilir.  Yine tahminimce buradaki tüm alternatifler, bu parçacıkların olası alternatiflerinden bahsediliyor. Daha net açıklamam gerekirse, parçacıkların daha Big Bang yaşamadan önceki tüm alternatifleri. Big Bang olacak mı? Nerede olacak? Ne zaman olacak? gibi sorulardan oluşan alternatifler…

Boyut Kavramı

Buraya kadar bahsedilen tüm boyutları ve boyut kavramı ‘nı incelediğimizde 3 fiziksel boyut ve 1 zaman boyutu var diyebiliriz. Ama bazı bilim insanları 4. bir mekansal boyutun yukarı, aşağı, sola, sağa, ileri ve geri sınırlarını aşabileceğini belirtiyorlar.

4. Boyut ve daha yüksek boyutları algılayabilmemiz imkansızdır. Bunun en basit örneği ise 4. boyutun sembolü olarak düşünülen hiper küpü asla hayal edemeyişimiz ile kanıtlayabiliriz.

İki boyutlu kare, yüzeyi birbirlerine dik açılı olan 4 tane 1 boyutlu çizginin birleşmesi ile oluşur.

Üç boyutlu küp ise, birbirlerine dik açılı 6 tane 2 boyutlu kare yüzeyin birleşmesi ile oluşur.

Dört boyutlu bir küpün, 3 boyutlu küpün altı kenarının tümüyle dik açı yapan yüzeylerden oluşması gerekiyor. Bu şekilde yazdığımızda bile bir hiper küpün gerçekten nasıl göründüğünü hayal edemiyoruz. Elbette hiper küp çizimleri var ancak, bizim görebildiğimiz şey, 4. boyuttaki bir hiper küpün 3. boyuta düşen gölgesinden ibaret olabilir.

Bu gördüğünüz gifte 4. boyutta bir hiper küp bir yöne doğru çevriliyor. Ancak 4. boyutlu uzayda yer alan bu hiperküp’ün hangi yöne çevrildiğini bilemiyoruz. Sağa? Sola? Yukarıya? Aşağıya? İleriye? Geriye? Zamanda ileriye? Zamanda geriye? Bu soruların hiçbirine cevap veremeyiz. Belki de bu hiperküp ‘ün dönüş yönü zamanda ileri doğru gitmesidir ama bizim görebildiğimiz 3. boyuta düşen gölgesidir.

Boyut Kavramı kapsamında bu konular biraz kafa karıştırıcı olsa da İtalyan Fizikçi, Liza Ziga (yanlış yazmış olabilirim. :)) bir makalesinde, evren neden üç boyutlu sorusuna enteresan bir teori ile cevap vermiştir.

Gözlemlenebilen evren 3 boyutlu; çünkü evrenin toplam enerjisi sadece 3 boyutlu bir uzay üretebiliyor. Büyük patlama anında bu enerji sonsuz yada sonsuza yakın bir yoğunluktaydı. Bu nedenle büyük patlama anında evrende sonsuz ya da sonsuza yakın sayıda boyut vardı. Ancak evren genişledikçe enerjinin yoğunluğu evrenin toplam enerjisi azaldı. Böylece gözlemlenebilir evrende sadece 3 uzay boyut oluştu.

Boyut Kavramı hakkında yazdığım bu yazıyı buraya kadar sıkılmadan okuduysanız size helal olsun demek istiyorum ve gönülden teşekkür etmek istiyorum. 😀 Fantastik konuları seven biri olarak bu gibi konularda bir şeyler yazmakta hoşuma gidiyor. Umarım yazıyı okurken zevk almışsınızdır. Yazı hakkında yorumlarını bekliyorum.

Diğer yazılarıma buradan ulaşabilirsiniz.

Bana destek olmak isterseniz bir kahve ısmarlayabilirsiniz veya diğer hesaplarımdan takip edebilirsiniz.

The post Boyut Kavramı, 4. Boyut ve Diğer Tüm Boyutlar appeared first on Dinamik Network.

SpaceX kendi fırlatma rampasını da inşa etmeye hazırlanıyor. Kendi fırlatma rampasını inşa ettiğinde artık istediği gibi uzaya roket gönderebilecek hale gelecek. Zaten SpaceX hali hazırda StarLink projesi ile her ay uzaya 60 adet StarLink uydusu gönderiyor. StarLink projesini internetten araştırabilirsiniz yada bu videoyu izleyebilirisiniz.

Aşağıdaki videoda ünlü Youtuber Barış Özcan’ın fırlatmadan önceki son 1 saat geri sayım anından sonuna kadar an be an yaptığı canlı yayının videosunu görebilirsiniz. Bu videoda Dragon Uzay Kapsülünü taşıyan Falcon 9 roketinin fırlatılma, Falcon 9 roketinin Dragon uzay kapsülünden ayrılması ve Dragon uzay kapsülünün Booster’ının ayrılma anlarını görebilirsiniz. Videonun altında sizler için bu anların dakikalarını yazacağım.

• 0:53:20 ‘de Falcon 9 Roketi fırlatılmaya 10 saniye geri sayımı
• 0:56:00 ‘da Falcon 9 Roketi ayrılıyor.
• 1:05:35 ‘de Dragon uzay kapsülünün Booster’i ayrılıyor.

SpaceX Tarihi Crew Dragon Görevi İle Uzaya İki Astronot Gönderildi!

Bu tarihi günün, uzayın ticarileşmesin ilk adımları olarak görebiliriz. Nasıl yıllar önce gökyüzünde hiçbir insan yokken, uçaklar icat edildi ve havayolları şirketleri tarafından gökyüzü ticari bir rekabet malzemesi haline geldi ise bu günde, uzayın ticari hale gelmesinin ilk adımlarından biri atılmış oldu. Belki bir 40, 50 yıl içerisinde yüzlerce insan bu özel şirketler sayesinde çoktan uzaya seyahat etmiş olacak.

Elbette ilerleyen zamanlarda, uzay madenciliği konusu daha çok gündeme geldiğinde artık güneş sistemimizdeki diğer gezegenlere koloniler kurulmaya da başlanacak. Uzay madenciliği de işte 30 Mayıs 2020 ‘de ilk ticari uzay projesini gerçekleştiren SpaceX gibi şirketler sayesinde yapılmış olacak.

Düşündüğümüzde bir şirketin uzay madenciliği sektörünü tek eline alması kesinlikle mümkün değil. Sadece bu yönden bakıldığında potansiyel kurulacak yeni şirketlerin sayısı, literatüre girecek olan yeni sektörlerin sayısı düşünüldüğünde çok büyük bir iş kolu olacaktır. Tabi ki bu yeni iş koluna adapte olabilecek ülkeler için büyük bir ticaret potansiyeli olacak.

Şuan en çok göz önünde SpaceX şirketi olsa da 30 Mayıs 2020 tarihindeki ilk ticari uzay projesinin bir çok girişimci için parlak bir ışık olduğu da su götürmez bir gerçektir. Tahminimce bir kaç yıl içerisinde bir kaç uzay şirketi daha kurulmaya başlayacak. Amazon’un sahibinin de bir uzay şirketi kurma girişimi olacağına kesin gözle bakıyorum. Böylece gelecekte uzay hakkında daha çok haber göreceğiz.

Bu olay gerçek anlamda tarihi bir olay olduğu için bu yazıyı kısa tutma gibi bir amacım yok. Hatta olabildiğinde çok fazla bilgi vererek uzatacağım desem yeridir. 🙂 Umarım sıkılmadan okursunuz..

Görevde Yer Alan Astronotlar Nasıl Seçildi?

SpaceX şirketi biliyorsunuz Elon Musk’a ait olan bir uzay taşımacılığı şirketidir. 30 Mayıs 2020 tarihindeki projede iki astronot başarı ile uzaya göndermeye başardı. Hatta ben bu yazıyı yazarken Dragon uzay kapsülü ISS’e (Uluslararası Uzay İstasyonu) bağlanmış durumda ve astronotların ISS’e geçişi için son hazırlıklar yapılıyor (31 Mayıs 2020 18:00)

Gelin bu görev için seçilen astronotları tanıyalım ve nasıl seçildiklerine bakalım.

Crew Dragon adı verilen bu görevde kabinde yer alan Bob Behnken ve Doug Hurley  NASA astronotu kariyerlerine birer asker olarak olarak başlamışlar. Doug Hurley, hayatının 24 yılı boyunca test ve savaş uçakları pilotluğu ile bir deniz piyadesi olarak görev yaptı. Toplamda 5.500 saatten daha fazla süre gökyüzünde kaldı.

Bob Behnken ise hava kuvvetlerinde toplamda 1.500 saatten daha fazla sürede uçuş gerçekleştirdi.  Bu görevden önce birbirlerinden haberleri bile olmayan bu ikili, NASA’ya astronot olmak için başvurdular.

NASA’nın Space Shuttle programına katıldıktan sonra arkadaş olan ikili, uzay görevleri için eğitimlerini almaya başladılar. Bob Behnken toplamda 2 Space Shuttle görevinde yer aldı ve toplamda 708 saatten daha fazla bir süre boyunca uzayda kaldı. Yine toplamda 37 saat boyunca Spacewalk yani uzay yürüyüşü yaptı.

Space Walk yani Uzay Yürüyüşü, astronotların uzay araçlarının içerisinden çıkarak araştırma, bakım ve tamir amacı ile uzay ortamına çıkmalarına deniyor.

Doug Hurley ise sonuncu görevi de dahil olmak üzere 2 Space Shuttle görevinde pilotluk yaparak toplamda 683 saatini uzayda geçirdi. Bob Behnken ve Doug Hurley, toplamda 20 yıldır beraber çalışıyorlar. 2015 yılından itibaren de SpaceX ile birlikte çalışıyorlar.

Bu birliktelikleri ve tecrübeleri sayesinde hem bir aracı uçurma hemde birbirlerinin yapabilecekleri konusunda çok bilgililer. 2018 yılında bu ikili SpaceX‘in yeni uzay projesinde, yeni uzay aracı ile uzaya gidecek astronotlar olarak NASA tarafından seçildiler.

Elbette bu göreve hazırlanmaları 2 yıl sürdü. Oldukça yoğun bir egzersiz ve fırlatma günü provaları yaptılar. SpaceX sayesinde şu anda uzaydalar ve ISS’e geçiş için son hazırlıklar yapılıyor.

Uzay Görevi

Bu uzay görevi ticari bir şirket tarafından uzaya ilk defa insan gönderme girişimi olsa da daha önce bu görev insansız olarak tamamen otomatik olarak gerçekleştirildi. İnsanlı görevden önce aynı uzay kapsülü insansız olarak otomatik bir şekilde başarı ile IIS’e bağlanabildi.

Ayrıca söylememiz gerekiyor ki bu görevin 2. denemesidir. Yapılan ilk deneme hava şartları nedeni ile ertelenmişti.

Ancak bu insanlı görevde, Dragon uzay kapsülü otomatik olarak değil, astronotlar tarafından manuel olarak yönetilerek ISS’e kilitlenmesi gerçekleşti. Astronotlar bu görev için binlerce kez kilitlenme simulasyonu ile eğitildiler. Astronotların eğitim yaptığı simulasyona aşağıdaki bağlantıya tıklayarak ulaşabilir ve yeteneklerinizi test edebilirsiniz. 🙂

https://iss-sim.spacex.com/

Yukarıdaki linke tıklayıp, açılan sitedeki simulasyon yüklendikten sonra Begin butonuna tıklayarak, Dragon uzay kapsülünün ISS’e kenetlenmek amacı ile astronotların manuel kontrole geçmeleri gerektiği uzaklık olan ve Keep Out Sphere adı verilen yaklaşık son 200 metreden başlıyorsunuz. Kontrolleri kullanarak, sanal olarak Dragon uzay kapsülünü ISS’E kenetlemeye çalışıyorsunuz. Eğer başarısız olursanız Dragon uzay kapsülü uzay boşluğuna sürükleniyor.

Dragon uzay kapsülü, yukarıda da bahsettiğimiz gibi Falcon 9 roketi ile gönderildi. Dragon uzay kapsülünün yörüngeye girebilmesi için bir roket ile fırlatılması gerekiyor. Ancak bu roket belirli bir yükseliğe çıkıldığında kapsülden ayrılıyor ve tekrar yer yüzüne iniş yapıyor. Kapsülü uzaya çıkartan bu roketlerin büyük bir üretim maliyeti olduğunu söylememiz gerekiyor. Görevini yerine getiren bu roketin de olabildiğinde sağlam bir şekilde tekrar yakalanması da büyük bir önem taşıyor.

Bu görevde bu işlem de tam olarak gerçekleştirildi ki bu da, bu görevin daha da mühim bir noktaya getirdi. Daha önceki bir çok görevde bu roketler istenildiği gibi sorunsuz elde edilemiyordu.

Falcon 9’un İnişi

Falcon 9 roketi görevini yerine getirdiğinde, Fin yani Yüzgeç adı verilen panellerini açarak düşüşünü yavaşlatıyor. Atmosfere girerken bir süre yanıyor olsa da büyük bir zarar görmüyor.  Bu anda, okyanusta bir Drone Gemi yani uzaktan kontrol edilen mürettebatsız gemi de roketin fırlatıldığı alandan 25, 30 km açıkta okyanusta ineceği noktaya getiriliyor. Roket tam inişi yapacağı zaman motorlarını ateşleyerek inişini iyice yavaşlatarak bu drone geminin güvertesine olabildiğinde nazik bir şekilde iniş yapıyor. Yukarıdaki verdiğim videoda da canlı yayınlarda bazı sebeplerden dolayı tam iniş anının gösterilememesi durumu var ki bu durum her zaman yaşanıyormuş. Aşağıdaki videoda güzel bir mesafeden tam iniş anını görebilirsiniz.

Dediğimiz gibi, roketleri önceki görevlerinde bunu tam olarak başaramıyorlardı. Geminin okyanusa düşmesi hatta gemiyi tutturamama gibi sorunlar yaşanıyordu. İşte bu uzay görevinde Falcon 9 roketi başarı ile drone gemiye iniş yapabildi. Bu drone gemisinin adı ise Of Course I Still Love You . Evet şaka değil gerçekten videoda gördüğünüz drone gemisinin adı tam olarak bu 😀

Aşağıdaki videoda da Dragon uzay kapsülünün, fırlatılışından 19 saat sonraki 31 Mayıs 2020 tarihinde gerçekleşen ISS’e kilitlenme ve anında yine Barış Özcan tarafından an be an yapılan canlı yayın videosu aracılığı ile izleyebilirsiniz.

SpaceX Tarihi Crew Dragon Görevi, insanlığı uzay macerası adına bir kilometre taşı olarak tarihe geçti. Gelecekte hangi ülkeler bu maceraya katılacak büyük bir merak konusu. En azından ben çok merak ediyorum. Umarım ülkemizde bu uzay macerasında kısa sürede yerini alır.

SpaceX Tarihi Crew Dragon Görevi İle Uzaya İki Astronot Gönderildi! yazımda bu kadar arkadaşlar. Diğer yazılarımda görüşmek üzere…

Buradan Uzay konulu diğer yazılara bakabilirsiniz.

Buradan benim yazdığım diğer yazılara bakabilirsiniz.

Sağlıcakla ve takipte kalın. 😉

Bana destek olmak isterseniz bir kahve ısmarlayabilirsiniz veya diğer hesaplarımdan takip edebilirsiniz.

The post SpaceX Tarihi Crew Dragon Görevi İle Uzaya İki Astronot Gönderildi! appeared first on Dinamik Network.