• Finans
• Telekominikasyon
• Teknoloji
• -Sigorta
• Enerji
• İlaç
• Ulaşım
• Banka
• Kimya
• Tüketici

Bu tarz büyük sektörlerden pay almasının en büyük sebebi high availability ve Scalability’e verdiği önemdir. Donanımsal ve yazılımsal iletişimi en üst seviyeye taşır. Donanımların iyi bir şekilde iletişime geçmesi için uyguladığı protokoller yanı sıra güçlü firmware’leri vardır.

Aynı anda bir çok işi birlikte yapabilir. Burada MSU dediğimiz yani Million of Service Units yaklaşık 150 – 6140 arasında olabilir. Milyon adet servisten bahsediyoruz.

• İlk olarak s/360 Mainframe olarak ortaya çıkmıştır. 2000 yılında S mimarisini bırakıp Z mimarisi ortaya çıkartmışlardır.
• 1965 yılında s/360 çıktığında 24 bit adres yapıyormuş. Aynı zamanda 16 MB fiziksel ve sanal memory’si bulunuyormuş.
• 1980 yılında bu 2 GB’da kadar ulaşmış. Bunun sebebi ise 31 bit’e geçmiş olmalarıymış.
• z/360 başlangıç oldu. Bugün ki z/OS’un temelleri MVS çıktığında atıldı.

s/390 ile birlikte bir devrim oldu. Pararlel Sysplex teknolojisi devreye girdi. Buda aynı daha kullanan iki adet z/OS’un Coupling Facility (CF) kullanarak ortak çalışabilmesini gerçekleştirmişlerdir. Parallel Sysplex GDPS ( Geographically Dispered Parallel Sysplex) desteğiyle iş dünyasında global bir çözüm olmuştur.

s/360 çıktığında MIPS ( Million Instructions per Second)  değeri : 0.005’di.

Günümüzde z196 sunucusunun MIPS değeri : 1200’dür.

Sunucu sistemlerindeki işlemci gücü ilk çıktığında 300 Mhz iken bugün zEC12 modeli sunucu 5.5Ghz değere ulaşmıştır. 2008’de çıkan z10 modeli ise çıktığı gün yine bir devrim yaparak 4.4 Ghz işlem gücüyle yayınlamıştır. Bu da en son sürümün 2.5 katı daha gelişmiş olduğu anlamına gelmektedir.

Central Electronic Complex

Sunucsu dolapları Central Electronic Complex (CEC) veya Centrol Processing Complex (CPC)  olarak adlandırılır.

CEC’lerin mainframe‘de Z ve A B,C,D,E modelleri bulunmaktadır.
High Availablity ve Scability için en iyisi Z ve A olan bitişik kasa modelidir.

Sistem de güçlü soğutma modelleri kullanılmaktır. Bunlardan biri de su ile soğutmadır. Su ile soğutma isteğe bağlıdır. Su ile soğutma yapmak için H89 veya HA1 modelleri tercih edilebilir.

HA1 modelinde 120 processor bulunur. Bunun 101’ini müşteri kullanabilir. 4 adet processor book’ta bunları barındırır.

HA1 gibi H89’da 4 adet Processor book bulunur. H66’da 3 Processor Book, H43’de 2 Book, HA1’de ise 1 adet book bulunur. Bir Book içerisinde 30 adet processor çalışabilir.

zECS12 veya zBX sistemlerin hepsinde Support Elements bulunur. Hardware Management Console (HMC) Support Elements’e ulaşmak ve donanımı yönetmek için uzaktan erişim için kullanılan sistemdir. Burada tüm CEC’in ayarları yapılabilir.

System z Multi Chip Module : 4 Level şeklinde cache belirlenmiştir. 1 ve 2 level olanlar birbirinin tamamlayıcısıdır.Günümüzde Level’da cachelenen miktarlar değişkenlik gösterir. z196 ve zEC12 modellerinde bile ciddi farklılıklar vardır.

Processor Characterization ( PU )

PU pek çok sebepten dolayı ortaya çıkmıştır. Farklı işletim sistemleri ( z/OS, z/VM, Linux on System z), veya farklı workladlar ( Java, XML services, IPSec, bazı DB2 Workloadları) veya Fonksiyonlar (Coupling Facility Control) yüzünden mainframe teknolojisine gelmiştir.

SAP : System Assist Processor. I/O işleri çalıştırır.

IFL: Düşük maliyetli Processor. Linux OS’lar için kullanılır.

zAAP : XML Servis, Java için kullanılır.

zIIP : DB2 ve IPSec çalıştırmak için kullanılır.

ICF : Pararle Sysplex yapmak için Coupling Facility Control’e ihtiyac vardır. Bu işlem için kullanılır.

System z Software and Firmware Layers

Firmware veya LIC ( Licanced Internal Code) : Donanım ile yazılım arasındaki katmandır. İçerisinde sanallaştırma kodlarını barındırır. LPAR ( Logical Partition on HyperVisor) barındırırır.

Milicode’ın yapabildikleri;

• İnterput Handlig : Kesme işleyici. ( Program, External, I/O, Machine Check)
• Virtualization : sanallaştırmayı yorumlayıcı program
• Special RAS: RAS ( Reliability, Availablity, Serviceability ) ve Debug işlemleri
• Reset Functions

i390’ın yapabildikleri

• Sistem yükleme ve resetleme
• I/O subsystem
• Support Element ile iletişim kurar
• Concurrent Maintenance : Eş zamanlı bakım.
• Bir kaç komut daha yapar. .

Timing Facilities

Time of Day ( TOD), Saat karşılaştırıcı ve CPU Zamanlayıcı bu başlık altındadır.

TOD 104 bit’lik kayıt kullanır. TOD saatinin 0 ( Sıfır) değerinin karşığı 1 Jan 1900 00:00:00’dür. Tekrara aynı değere gelmesi yaklaşık 143 yıl alır. Yani 17 Sep 2042 23:53:47 TOD saatine göre eşit olur. Karışık bir ayarlama metodu vardır. Bir çok yerden değeri toplayarak geçerli bit değerini bulur.

CPU Zamanlayıcının formatı da TOD ile aynı şekildedir. Standar değer CPU zamanlayıcıya arka tarafta set edilir. Saat karşılaştırıcı zaten TOD değerini karşılaştırır.

Diğer mainframe yazılarımıza tıklayarak ulaşabilirsiniz. İyi günler. Yorumlarınızı bekliyorum.

The post Mainframe Administrator Günlükleri #2 | Sekör, Kabin, Processors, Zaman appeared first on Dinamik Network.

SAP ( System Assos Processor) = I/O işlemlerini yapar. Diskler.

I/O’lara FICON denilen kablolar kullanılarak bağlantı sağlanır. Bu FICON kablolar fiber optik disk bağlantısıdır.

CP Drawer üzerinde Core’lar vardır.

CP Drawer üzerinde L1,L2,L3,L4 olmak üzerine 4 tane cache sistemi bulunur.

• Z 13’de 4 CP drawer’a kadar kullanılıyor.
• Z15’de 5 CP drawer’a kadar çıkmış.
• ABC firmasında 1 Drawer kullanılıyor.

Diske erişim için FICON kartları kullanıyoruz.

OSA (Open System Adapter) : Açık sisteme erişmek için kullanılıyor.

MainFrame üzerindeki Support Element’ler denilen Çift adet Ekran ve Klavye barındırır. Yine bu ekran ve klavye aracılığıyla Support Element ismindeki arayüz ekranına bağlanırız. Buradan tüm işlemler ve tanımlamalar halledilebilir. VMware workstation’a benzermektedir.

• I/O Drawer ve CPU Drawer farklı şeylerdir.

CPU Drawer Konusu

• 1 Drawer 30 core’dan oluşmaktadır. Bu core çeşitleri aşağıdaki gibidir.

General Processor : CP’nin kendisidir. Tüm işlemler üzerinde yapılabilir.

ZIP Processsor: Java işlerinin üstünde yürütüldüğü işlemci türüdür.

SAP Processor: Default olarak gelir. Diskler ile olan iletişimi sağlar.

ICF Processor: IBM’in Coupling Facility isimli işletim sistemi için tasarlanmış core çeşitidir.

IFL Processor: Linux işletim sisteminde kullanılmaktadır.

IFP Processor: Fireware core olarak düşünülebilir. Tüm cihazların sürüm bilgisinin tutulduğu bir işletim sistemi vardır. Bu da z/OS makinası için budır. EDC kartlarının sıkıştırma (bir nevi render) yapmasını sağlar. IFP Roce ve zEDC gibi PCIe kartlarının iş yükünü azaltır.

General Processor zorunludur ve modellemeler burada kullanılan core sayısına göredir.

Örneğin ABC firmasında Mainframe 706 modelini kullanmaktadır.

Buradaki 6 : core sayısıdır.

7 ise capacity worker’dır. Sayıya göre mainframe üzerindeki CP’lerin ne kadar verimlilik ile kullanılacağı belirlenir.

Mainframe Coupling Facility

Aşağıda iki farklı z/OS makinası vardır. İki makina arası CPU Drawer’dan çıkan bir kart ile Infinty Band aracılığıyla birbirine fiber kablo ile bağlanır. İki sunucunun saati ikisinden biri host kabul edilerek belirlenir. Burada ortak olarakdata shrink yapan sistemlerin birbirini ezmemesi içi CF kullanılır. CF hangi sunucu dosyayı üzerine aldıysa ve değişiklik yapıyorsa diğer sunucuya anında haberini verir.

Logical Partition (LPAR) : Sanal makina mantığıdır.

Mainframe üzerindeki tüm birimleri LPAR ile paylaştırabiliyoruz. 213 ile 85 partition’a kadar çıkabilir. Sanallaştırabilceğimiz Hostlar aşağıdaki gibidir.

– z/OS : General Processor

– z/VM : GM + (ZIP veya IFL)

– z/Linux : GM, IFL

– CF : ICF, GM

z/VM altında istenile LPAR’ı açabiliriz. Fakat sadece CF açamayız.

Reserve Memory : Gerekli durumda vermek için bekletilir.

Weight verilse eğer ilgili processor kullanılmıyorsa diğerleri verilen ağırlığın üzerine çıkabilir. Bu verilen ağırlık yük durumlarında processor’ün nasıl çalışcacağını ayarlar.

Hyperdispatch

3 adet modu vardır.

• High
• Medium
• Low

Bu sistemin kurulmasının sebebi bir işin bir CP’de çalışmasını sağlamaktır. Çünkü bir iş aynı CP üzerinde çalıştığında daha efektif olur. Hyperdispatch ise 1000 üzerinden paylaştırılan değerlere göre High, Med, Low diye sıralama yapar. Tek bir processor üzerinde işi çalıştırmaya çalışır.

PR/SM : Firmware olarak düşünülebilir. Mainframe’in logical partition işlemlerini yapar.  Donanımların çalışmasını sağlar. HyperVisor diyebiliriz.

Stroge Addresing : En büyük sıkıntı oluşabilecek sıkıntı eğer mainframe’imizi host olarak kullanıyorsak bunu paylaşırken dosya erişimini düzenlemek olacaktır. Stroge addressing bunun önüne geçiyor ve her host ettiğimiz kişiye sanki sıfırdan adresliyormuş gibi davranıyor. Böylelikle kimse kimsenin stroge’ını görmemiş olur.

HyperVisor Mantığı

-PR/SM
–z/OS
—z/Linux

Yukarıdaki yapı IBM’in dediğine göre iç içe sanallaştırma yapabileceğimiz bir modeldir. Hatta z/linux işletim sistemi z/OS altında olmasına rağmen PR/SM’in altındaymış gibi davranabilir.

Disk Yapısı

NVME diye geçer NonVolutile Memory Express veya PCIe kullanır. En üst bölümden bahsediyorum.

P8 : Yukarıda görünen P8 ler  cache’lenmiş veriyi tutarlar.
Flush diskler ise RAM ve SSD gibi çalışır. Yeni hızlıdır. Bilidiğimiz gelenekselleşmiş diskler gibi bir disk üzerine yazmaz.

• 3.84 TB’lik Flush kartlar kullanılır.
• 48 tane 3.84 TB Disk kullanılır.
• Raid 6 Teknolojisi ile Raidlenmiştir.
• Bu sebepten ötürü 34 adet kullanılabilir disk mevcuttur.Raid 6 yapısında;
• 34 kullanılabilir.
• 6 adet hash check
• 8 adet spare

Diskler kendi içlerinde bir pool mantığıyla bağlanır. Hepsinin bir havuza bağlanması gerekir. Örneğin şekildeki gibi düşünürsek.

• 0,2,4 1. poolda bulunuyor. Buna P0 diyebiliriz.
• 1,3,5 2. poolda bulunuyor. Bunda P1 diyebiliriz.

Diskten bir dosya okuma işlemi ; Diskten dosya okunurken ilk önce P8’e sorulur. Eğer 1 TB’lık Cache sisteminde dosya varsa oradan çekilir. Eğer dosya burada değilse ilgili pool’a gidilerek dosya alınır.

Diske yazma işlemi: P8’lerin üzerinde NVS adı verilen 16 GB’lık bir bölüm bulunur. Bu bölüm eğer bir diske yazma işlemi varsa harakete geçer. Yazılmak istenen veriler ilk önce P8 üzerindeki NVS’e yazılır. Veri kaybı olmaması için diğer P8 üzerindeki NVS’e de yazılır. Daha sonra dosyalar ilgili pool’a yüklenir.

Disk Formatları

CKD : z/OS’da bu disk formatı kullanılır. Count Kill Data ismiyle anılır. z/Linux, z/VM de bu disk formatını kullanabilir.

FBA : z/Linux ve z/VM için kullanılır. z/OS’larda kullanılmaz.

Sistemde çok sayıda disk olduğu için bulara 6 haneli bir disk ismi verilir. İlk karakter rakam olamaz.
CKD formatında bir çok model bulunur. Bu modellemeler volume’un büyüklüğüne göre numaralandırılır.

Mainframe’de bir disk’in boyutu Track ve silindir dediğimiz mantıkların çarpımlarıyla hesaplanır. Örnek vermek gerekirse;

• Her silindirde 15 Track vardır.
• Her Track’de ise 56664 bye vardır.
• Model 1’de ise 1133 silindir vardır.

Model 1’in boyutunu hesaplamak için çarpma işlemi yaparsak : 15*56664*1113 = 963.004.680‬ byte içerdiğini göreceksiniz.

Virtual Type System : VTS Sistemi Kullanılmayan ve eski dosyaları standart HDD’lerin bulunduğu bir cihaza depolarız. Teyp veya kaset sistemi de deniyor. Eğer dosya tekrar kullanılacaksa VTS cihazı üzerinden çekilir.

The post Mainframe Administrator Günlükleri #1 | Donanım, CPs, Disk appeared first on Dinamik Network.